Τα ψάρια και τα θαλασσινά αποτελούν βασικά στοιχεία της μεσογειακής διατροφής, προσφέροντας σημαντικά οφέλη για την υγεία λόγω της υψηλής περιεκτικότητάς τους σε ω-3 λιπαρά οξέα, πρωτεΐνες υψηλής ποιότητας, βιταμίνες και απαραίτητα μέταλλα όπως το σελήνιο (Se). Ωστόσο, αποτελούν επίσης την κύρια πηγή έκθεσης του ανθρώπου στον υδράργυρο (Hg) και ιδιαίτερα στη τοξική οργανική μορφή του, μεθυλυδραργύρου (MeHg). Ο MeHg συγκαταλέγεται στις δέκα πιο τοξικές ουσίες που η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας έχει επισημάνει ως σοβαρή απειλή για τη δημόσια υγεία.
Το σελήνιο (Se) διαδραματίζει καθοριστικό προστατευτικό ρόλο, αλληλεπιδρώντας με τον υδράργυρο με μοναδικούς τρόπους στον ανθρώπινο οργανισμό, μειώνοντας τις αρνητικές επιπτώσεις του στην υγεία. Επομένως, η διατήρηση σωστής αναλογίας Se προς Hg από την κατανάλωση ψαριών και θαλασσινών είναι κρίσιμη για την υγεία, καθώς το Se σε επαρκείς ποσότητες μπορεί να αντισταθμίσει την τοξικότητα του Hg.
Οι τρέχουσες οδηγίες για τους καταναλωτές επικεντρώνονται συχνά στους κινδύνους από τον υδράργυρο, χωρίς να λαμβάνουν επαρκώς υπόψη τα οφέλη του σεληνίου, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε περιττούς περιορισμούς στην κατανάλωση θαλασσινών και μείωση της πρόσληψης απαραίτητων θρεπτικών συστατικών. Το έργο SeaSeMe θα αναπτύξει μια καινοτόμο, φιλική προς τον χρήστη ψηφιακή πλατφόρμα και εφαρμογή κινητού, που θα παρέχουν εξατομικευμένες πληροφορίες κινδύνου-οφέλους σχετικά με την πρόσληψη Hg και Se από διάφορα είδη ψαριών και θαλασσινών στην Ελλάδα, ανάλογα με το προφίλ του χρήστη.
Στόχοι
Το έργο SeaSeMe στοχεύει στην ανάπτυξη μιας αποτελεσματικής μεθόδου επικοινωνίας της επιστημονικής γνώσης για τα οφέλη και τους κινδύνους της κατανάλωσης ψαριών και θαλασσινών, με έμφαση στην τοξικότητα του υδραργύρου (Hg) και τον προστατευτικό ρόλο του σεληνίου (Se). Η πλατφόρμα θα ενσωματώνει επιστημονικά δεδομένα σχετικά με τις συγκεντρώσεις Hg και Se, μαζί με τα όρια ασφαλείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) και της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), για να ενημερώνει τους χρήστες εάν η πρόσληψη υδραργύρου υπερβαίνει τα ανεκτά όρια και εάν η πρόσληψη σεληνίου είναι επαρκής για την αντιστάθμιση της τοξικότητας του υδραργύρου. Οι χρήστες θα υπολογίζουν την πρόσληψή τους εισάγοντας το είδος του θαλασσινού και τη συχνότητα και την ποσότητα κατανάλωσης.
Το έργο θα εμπλέξει την κοινωνία μέσω συνεργασιών με σχολεία, πανεπιστήμια, εκπαιδευτικούς και μέσα ενημέρωσης, για την αύξηση της ευαισθητοποίησης και την προώθηση τεκμηριωμένων επιλογών κατανάλωσης θαλασσινών. Από όσο γνωρίζουμε, το SeaSeMe θα είναι το πρώτο ψηφιακό εργαλείο που επικεντρώνεται σε είδη ψαριών και θαλασσινών στην Ελλάδα, ενσωματώνοντας τον προστατευτικό ρόλο του σεληνίου απέναντι στην τοξικότητα του υδραργύρου, προσφέροντας στο κοινό ένα δωρεάν, επιστημονικά τεκμηριωμένο εργαλείο για ασφαλέστερες διατροφικές επιλογές.
Υποστηρικτικές Δομές και Υποδομές
Δεδομένης της διεπιστημονικής φύσης του έργου SeaSeMe, συνδυάζοντας την αναλυτική και περιβαλλοντική χημεία, την χημεία τροφίμων, τα σύγχρονα τεχνολογικά μέσα ενημέρωσης καθώς και την εμπλοκή της κοινότητας, η υλοποίησή του έργου βασίζεται στην συνεργασία του Ινστιτούτου Ωκεανογραφίας του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών (ΙΩ-ΕΛΚΕΘΕ), του Τμήματος Χημείας του Πανεπιστημίου Κρήτης (ΧΗΜ-ΠΚ), της Σχολής Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κρήτης (ΣΟΣ-ΠΚ), του Τμήματος Διατροφικών Επιστημών και Διαιτολογίας του Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος (ΔΙΑΤΡ-ΔΠΕ) και του 1ου Εργαστηριακού Κέντρου Φυσικών Επιστημών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ηρακλείου (ΕΚΦΕ).
Το ΙΩ-ΕΛΚΕΘΕ διαθέτει εκτενή εμπειρία στην έρευνα θαλασσίου περιβάλλοντος και στην χημική ωκεανογραφία, υποστηρίζοντας δειγματοληψίες πεδίου και ανάλυση περιβαλλοντικών δειγμάτων. Το ΙΩ-ΕΛΚΕΘΕ ηγείται του έργου και είναι υπεύθυνο για την τεχνική, επιστημονική, οικονομική και διοικητική υλοποίηση του, καθώς και για την παρακολούθηση της επιτυχούς ολοκλήρωσής του. Διαθέτει εξειδίκευση στη βιοσυσσώρευση Hg και Se σε θαλάσσιους οργανισμούς και στην αξιολόγηση κινδύνου και οφέλους στον άνθρωπο μέσω της κατανάλωσης ψαριών και θαλασσινών. Το ΧΗΜ-ΠΚ διαθέτει πολυετή εμπειρία στην ανάπτυξη σύγχρονων αναλυτικών τεχνικών που επιτρέπουν την προηγμένη μελέτη της χημείας και βιοχημείας των ειδών των μετάλλων σε περιβαλλοντικά και βιολογικά συστήματα. Το ΔΙΑΤΡ-ΔΠΕ έχει ισχυρό υπόβαθρο στη μελέτη της βιοσυσσώρευσης μετάλλων και στην αξιολόγηση κινδύνου για τον άνθρωπο μέσω της κατανάλωσης ψαριών γλυκών νερών. Το ΣΟΣ-ΠΚ διαθέτει εκτενή εμπειρία στην ανάπτυξη ιστοσελίδων και εφαρμογών, ιδιαίτερα στον ακαδημαϊκό χώρο. Με πάνω από 15 χρόνια εμπειρίας στο web design, έχει αποδεδειγμένη ικανότητα στη δημιουργία φιλικών προς τον χρήστη και οπτικά ελκυστικών ιστοσελίδων, κυρίως με χρήση του ανοικτού CMS WordPress. Η συμμετοχή τους σε πολυάριθμα ερευνητικά έργα έχει ενισχύσει την ικανότητά τους να δημιουργούν πλατφόρμες προσαρμοσμένες στις ανάγκες των ακαδημαϊκών ιδρυμάτων και ερευνητών, μετατρέποντας πολύπλοκες απαιτήσεις σε λειτουργικές, επεκτάσιμες και αισθητικά ελκυστικές λύσεις. Το ΕΚΦΕ διαθέτει εκτενή εμπειρία στην υποστήριξη της εκπαίδευσης στα σχολεία, την κατάρτιση εκπαιδευτικών σε εργαστηριακές τεχνικές και την ενσωμάτωση καινοτόμων τεχνολογιών στις τάξεις. Οι ευθύνες τους περιλαμβάνουν την επιλογή σχολείων που ενδιαφέρονται για την προτεινόμενη πλατφόρμα και εφαρμογή, καθώς και τη διοργάνωση επισκέψεων σε αυτά τα σχολεία με μέλη της επιστημονικής ομάδας. Όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς διαθέτουν εμπειρία σε εκπαιδευτικές δραστηριότητες για την εμπλοκή της κοινότητας.
Χρηματοδότηση:
Το Έργο με τίτλο «Πλατφόρμα Τοξικότητας Θαλασσινών: Γνωρίζοντας την Πρόσληψη Υδράργυρου – Σεληνίου. Είστε ασφαλείς; SeaSeMe» υλοποιείται στο πλαίσιο της 6ης Προκήρυξης της Δράσης του ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ. «Επιστήμη και Κοινωνία» με τίτλο «Σύγχρονη Διατροφική Συνείδηση» (Αριθμός Έργου ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ.: 29377).
